Goudse spijkertegel behoren tot de meest begeerde tegels. Ze zijn daarmee verantwoordelijk voor een deel van de roem van de vroeg 17e eeuwse Goudse tegelbakkerij van Willem Verswaen, genaamd de Swaen. Over de herkomst en zeldzaamheid van spijkertegels doen hardnekkige geruchten de ronde. Een ding is wel duidelijk: er is maar een beperkte productie van spijkervogels geweest. Het aantal bewaard gebleven spijkertegels wat aanwezig moet zijn in Musea, de antiekwereld en bij verzamelaars  kan geschat wordenop een kleine 250 stuks.

 
Twee spijkervogels geschilderd uit een en dezelfde spons. Mooi komt hier tot uiting de 
totaal verschillende en gefantaseerde kleurinvulling van de vogels welke binnen de tegelwereld 
bekend staan als koolmezen. De SWAEN Gouda. 1e helft 17e eeuw. Coll. J. Holtkamp.

Je vraagt je af hoe het mogelijk is dat het Goudse plateel- en tegel bedrijf De Swaen  naast de 'wat meer gewone' polychrome Goudse bloem- en vogeltegels zulke fraai exact naar de natuur geschilderde vogels heeft kunnen maken met voorstellingen van o.a. koolmezen en papegaaien. Naar we inmiddels weten komen gekleurde tegels met vogels op spijkers eveneens uit de productielijn van de uiterst fraaie 17e eeuwse tegeltableaus  met onder meer hanen en tableaus geschilderd naar de kartons van de ramen van de Sint Janskerk in Gouda. 

Het specifieke kenmerk van de spijkertegel is een vogel in kleur welke zit op een spijker. Vrijwel alle  spijkertegels zijn vervaardigd in de Goudse tegelbakkerij De Swaen van Willem Verswaen  in de eerste helft van de 17e eeuw.

(fotomateriaal afkomstig van  Musea, antiekwereld of verkoopveilingen)

Een blok bestaande uit  negen Goudse spijkertegels uit De Swaen die aanwezig zijn in het Catharina Gasthuis Museum te Gouda.

De voorstellingen ervan komen maar weinig voor.
Dit komt omdat men wellicht de eerste keus heeft gehad bij de aankoop uit een partij Goudse spijkertegels. Het is nog steeds niet duidelijk waar de tegels vandaan kwamen toen ze zijn aangekocht.

Nieuw 8 januari 2011
 
Twee spijkertegels met de voorstelling van een vogel, een papegaai in spiegelbeeld geschilderd. 
De SWAEN Gouda. 1e helft 17e eeuw. Coll. J. Holtkamp.

Nieuw 8 januari 2011

Spijkertegel met de afbeelding van een papegaai 
die een vrucht eet. De SWAEN Gouda. 
1e helft 17e eeuw. Coll. J. Holtkamp.

Spijkertegel met een voorstelling van een vogel.
De SWAEN Gouda. 1e helft 17e eeuw

Spijkertegel met een voorstelling van een vogel.
De SWAEN Gouda. 1e helft 17e eeuw

Spijkertegel met de afbeelding van een papegaai.
De SWAEN Gouda. 1e helft 17e eeuw

Spijkervogel met een weer andere voorstelling van een koolmees. De SWAEN Gouda. 
1e helft 17e eeuw

Spijkervogel met dezelfde voorstelling van een koolmees als links is afgebeeld.
De SWAEN Gouda. 1e helft 17e eeuw

Spijkertegel met een voorstelling van een vogel.
De SWAEN Gouda. 1e helft 17e eeuw

Let op: er bestaan ook valse spijkervogels

Kreeg van een (deskundige) lezer een reactie dat een van de spijkertegels die ik recent plaatste vals is. Het gaat hier om wat we in de wereld van de tegelliefhebbers een nepper noemen. Gekleurde vogels op een spijker geschilderd behoren tot de meest zeldzame tegels en voor veel verzamelaars is het dan ook een droom om zo'n tegel in de verzameling te hebben. Het aanschaffen van een spijkertegel loopt flink in de papieren. Maar pas op want er bestaan ook valse exemplaren zoals hier onder staand is te zien.

     
Links een prachtige geschilderde spijkervogel met de afbeelding van een papegaai. Maar de tegel is wel recentelijk gemaakt. 
De gaatjes in de hoeken zijn wel erg groot uitgevallen

Ter vergelijking rechts een spijkervogel met dezelfde voorstelling die wel door de SWAEN in de 17e eeuw is vervaardigd.

Meer over valse tegels/neppers : klik hier

Een globale inventarisatie die is uitgevoerd voor het uitbrengen van een catalogus over Gouds plateel en Goudse tegels (Boekje: De Swaen-Geschiedenis en Productie van een Goudse Plateelbakkerij uit de zeventiende eeuw ISBN 90-806354-3-X) bracht al ruim 130 spijkertegels aan het licht bestaande uit 24 verschillende voorstellingen. Vooral koolmezen en papegaaien zijn afgebeeld.
Maar voorlopig nemen we aan  dat er een groter aantal Goudse spijkertegels  en ook een groter aantal voorstellingen dan 24  zal  zijn vervaardigd.Maar het succes van de Goudse spijkertegel viel blijkbaar ook op bij andere tegelfabrikanten. Dus ging men in navolging van het Goudse succes, ook bij andere tegelfabrieken spijkertegels maken. 

Onderstaand worden er een paar  voorbeelden van getoond, maar er zijn ongetwijfeld nog veel meer exemplaren, die niet onder de noemer van specifiek Gouds gerekend kunnen worden. In de loop der jaren ben ik al een aantal exemplaren tegengekomen die niet te rekenen zijn tot Gouds.

De afgebeelde spijkertegel is niet in Gouda vervaardigd en dateert van omstreeks 1700.

Op de tegel links staat een roofvogel met huif, die op een spijker zit. 

Een huif is een soort van petje die op zijn kop zit waardoor de vogel niets kan zien.  Deze dient ervoor om te voorkomen dat de roofvogel last krijgt van stress. 

Twee spijkertegels. Het linker exemplaar bevindt zich in het Stedelijk Museum Gouda. Datering ca. 1650-1675 maar vrijwel zeker betreft het geen Goudse product.

De rechtertegel is reeds hierboven afgebeeld.

In blauw en paars uitgevoerde spijkertegel met als hoekvulling een franse lelie. Datering ca. 1650-1675
Vrijwel zeker geen Goudse productie

Vogel op spijker, datering 2e helft 17e eeuw.
Particuliere collectie 

Roofvogel op spijker. Zelfde voorstelling als tegel hierboven, 
maar zonder paarse trek. Datering: 1650-1675. 
Eigendom: Stedelijk Museum Gouda