Naast vogels en bloemen staan op 17e t/m 20e eeuwse  tegels insecten afgebeeld. Ook de afbeeldingen van libellen en vlinders kom je regelmatig tegen zowel in blauw als in kleur geschilderd. 
De laatste jaren zie ik weer volop libellen rondvliegen. Ze zijn nu weer algemener  in Nederland dan 20 jaar geleden het geval was, toen ze als gevolg van verdroging en watervervuiling sterk onder druk stonden. Het  is verheugend te zien dat het met deze soort  nu weer wat  beter  gaat in Nederland. Vooral de speciale (beheer)maatregelen die genomen worden om het leefmilieu van deze soort te verbeteren lijken hun vruchten af te werpen.

nieuw: 23 Januari 2011

De hierboven geplaatste fraaie 17e eeuwse kwadraattegel met de afbeelding van een vliegend insect is opvallend, en wel omdat de vleugels en voelsprieten niet specifiek van een libel zijn maar er eerder op duiden dat het hier een dag- of nachtvlinder betreft.

Omdat er maar weinig gravures/houtsneden uit de 16e/17e eeuw bekend zijn blijft het in veel gevallen moeilijk en kan niet met zekerheid gezegd worden welk insect er nu precies op een tegel staat afgebeeld.

Het insect op bovenstaande 17e eeuwse tegel is geschilderd met een gesegmenteerd achterlijf en wordt bij veel tegelverzamelaars versleten voor een libel. Vleugels en voelsprieten behoren echter eerder bij een ander insect zoals een schietmot of wellicht een (nacht)vlinder.

Een andere 17e eeuwse tegel uit dezelfde serie 
met als hoekvulling grote ossenkoppen laat de 
voorstelling  zien die veel meer doet denken aan 
een vliegende schietmot.

Nog een 17e eeuwse tegel met een op een peer 
zittend insect. De vier smalle vleugels en het 
gesegmenteerde achterlijf doen wat meer denken 
aan een libel, maar de sprieten kloppen vervolgens 
weer niet.

Libel, 17e eeuw, op een korenbloem zittend

  
Gewone oeverlibel (boven mannetje, onder vrouwtje)

Tegel met langpootmug.
Rond 1700

Tegel met langpootmug.
Rond 1700

Sommige voorstellingen van insecten op tegels zijn absoluut  niet op naam te brengen vanwege het "hoge fantasiegehalte"  dan wel onwetendheid van de tegelschilder. Op de twee  tegels van omstreeks 1700 staat echter vrijwel zeker een  langpootmug afgebeeld.

Langpootmug

Van de onderstaande negen tegels met franse leliehoek/driestip is een aantal in Gouda vervaardigd door Willem Verswaen van het bedrijf De Swaen. Goed is te zien dat de  voorstellingen van de libellen vrijwel exact hetzelfde is uitgevoerd. De gekleurde grondjes onder de libel daarentegen zijn allemaal verschillend. De libellen komen wellicht uit dezelfde spons, maar de grondjes zouden wat meer vrij ingeschilderd kunnen zijn zonder gebruik van een spons als hulpmiddel. 

Hoewel de bovenstaande tegel er sterk op lijkt is het geen Gouds product. Terwijl de voorstelling sprekend lijkt op de exemplaren met de franse leliehoeken met blauwe dwarsstreep. Ook het grondje op deze tegel lijkt nogal op die van de Goudse exemplaren. Tegels met zulke grote ossenkophoeken als op bovenstaande tegel zijn niet in Gouda gemaakt. Ik veronderstel dat deze tegel in Rotterdam vervaardigd zal zijn.

Libellen zijn belangrijke graadmeters voor waterrijke biotopen omdat hun aan- of afwezigheid informatie verschaft over de waterkwaliteit, de vegetatie en de mate waarin een gebied verdroogd is.

Als een libel zijn laatste vervelling achter de rug heeft en boven de wateroppervlakte uitkomt moet het dier zijn vleugels en lichaam laten drogen voordat hij weg kan vliegen.

Op deze 17e eeuwse tegel  is dat stadium afgebeeld, hetgeen maar weer eens bewijst dat de tegelschilders  met veel  gevoel voor precisie te werk gingen bij het overtrekken van het lijnenwerk vanaf de tegelspons.

Jammer genoeg is de originele gravure met de voorstelling van de ontluikende libel niet bekend.

       
Twee precies dezelfde tegels  in kleur met een "libel" op een lelietje der dalen (1e helft 17e eeuw). Ook bij deze tegels
  is het waarschijnlijker  dat het hier gaat om de  voorstelling van een haft, kokerjuffer of misschien wel een schietmot

                                                                                                             
           
libellen in kleur midden 17e eeuw

De afbeelding van een insect op deze tegel van ca. 1700 geeft minder problemen. Het betreft vrijwel zeker de voorstelling van een haft vliegend boven een stilleven van fruit.

18e Eeuwse tegel met de voorstelling van een fraai 
geschilderde libel. De tegel heeft ooit onderdeel uitgemaakt van een dubbel pilaster-tableau.

       
libellen op tegels van rond 1700

   
5 tegels met Libellen,  midden 19e eeuw
 

Vlinders

     
Tegel met vliegende (dag)vlinder 
in een cirkel
1e helft 17e eeuw

Tegel met bloem. Op de stengel een vlinder.
1e helft 17e eeuw

Tegel met (dag)vlinder op blaadjes. Een parelmoerachtige vlinder?
1e helft 17e eeuw

Tegel met vliegende (nacht)vlinder 
bij een vrucht
1e helft 17e eeuw

     

Tegel met bloem (bolderik). Op de steel een vlinder. 
1e helft 17e eeuw

Tegel met bloem (bolderik). Op de steel een vlinder. 
1e helft 17e eeuw

Tegel met vlinder zittend op een tulp
1e helft 17e eeuw

Tegel met vlinder zittend op een tulp
1e helft 17e eeuw

     

Tegel met (dag)vlinder op blaadjes zittend.
1e helft 17e eeuw

Tegel met vliegende (nacht)vlinder.
1e helft 17e eeuw

Tegel met vliegende vlinder
1e helft 17e eeuw

Tegel met vliegende (dag)vlinder.
1e helft 17e eeuw

     

Tegel met een vliegende (nacht)vlinderachtige.
1e helft 17e eeuw

Tegel met vliegende (dag)vlinder.
1e helft 17e eeuw

Tegel met vliegende (dag)vlinder
1e helft 17e eeuw

Tegel met vliegende (dag)vlinder zitten op een klokjesachtige plant.
1e helft 17e eeuw

     

Tegel met een vlinderachtige zittend op blaadjes.
17e eeuw

Tegel met vliegende (dag)vlinder.
1e helft 17e eeuw

      

Tegel met bloem. Met een fladderende vlinder. 
Eind 17e/begin18e eeuw

Tegel met dagvlinder
Eind 17e eeuw

Tegel met vlinder
Eind 17e eeuw

Tegel met vliegende (dag)vlinder 
bij een vrucht
18e eeuw

      

Tegel met dagvlinder
Eind 17e eeuw

Tegel met vliegende vlinder
19e eeuw

Tegel met vliegende (dag)vlinder 
2e helft 19e eeuw

Overige insecten

      

Tegel met een lieveheersbeestje.
1e helft 17e eeuw

Tegel met een lieveheersbeestje.
1e helft 17e eeuw

Tegel met een insect zittend op een akelei.
1e helft 17e eeuw

Tegel met vliegende bij
Omstreeks 1750.

      

Kwadraattegel met een sprinkhaan. Eind 16e/begin17e eeuw

Kwadraattegel met een sprinkhaan. Eind 16e/begin17e eeuw

Tegel met een bij zittend op blaadjes.
1e helft 17e eeuw

Tegel met insecten rond een keizerskroon.
1e helft 17e eeuw