Al in de vroege 16e eeuwse Italiaanse majolicatijd komt op de ornamenttegel het schaakbord-motief voor, afwisselend in blauw en oranje-geel. Wel is een ding is zeker, de Hollandse vroege ornamenttegels hebben hun oorsprong liggen in Spanje, dan wel  in Italië en daarna vervolgens in de (Zuidelijke) Nederlanden. In deze vertelling beperk ik me allereerst tot de vroege productie van tegels in de Zuidelijke Nederlanden. Tot omstreeks 1500 werden er in de Nederlanden naast onversierde plavuizen vloertegels tegels vervaardigd met een houten stempel waarin een decoratie was geperst. In het reliëf werd een laagje witte pijpaarde aangebracht en vervolgens werd deze laag afgedekt met een laagje looderts. De witte pap van pijpaarde hechtte zich tijdens het bakken aan de tegel. Meer informatie hierover: klik hier

laat 16e/vroeg 17e eeuw

vloertegel 1

vloertegel 2

    
vloertegel 3/4

vloertegel 5

vloertegel 6

vloertegel 7

Omstreeks het midden van de 16e eeuw kwamen er steeds meer vloer-majolicategels op de markt. Dit waren de vroege ornamenttegels, bestaande uit gestileerde bladornamenten. Ze waren een beetje grof en primitief  gestileerd, dat wel. De herkomst van deze tegels ligt vrijwel zeker in het spaans-moorse gebied. Hun voorbeeld vindt zijn oorsprong in de ingelegde vloertegels met pijpaarde. De productie van vroege majolicategels in gebruik als vloertegel heeft overigens niet erg lang geduurd. Deze tegels hadden heel snel last van slijtage. Na 1600 bestond de productie van dit soort tegels nog alleen maar uit tegels die aan de wand werden geplaatst, ook de vroege ornamenttegels dus.

Een aantal minder algemene typen van vroege wandtegels uit de 16e/17e eeuw zijn hieronder geplaatst.

kleinformaat 11 x 11cm

Randtegel

Randtegel

Ornamenttegels gemaakt in Spanje

Dikte tegels 1,8 cm. De randen van de tegels zijn afgevlakt
Datering: begin 18e eeuw

18e eeuw

Ook in de 18e eeuw werden grote aantallen tegels vervaardigd met ornamentale motieven. Op termijn zullen daarvan exemplaren worden geplaatst.

19e/20e eeuw

Aan het eind van de 19e/begin 20e eeuw waren ornamenttegels opnieuw populair. Ze werden door tal van fabrieken op de markt gebracht o.a. door de tegelfabriek Van Hulst uit Harlingen Friesland Een aantal tegels van deze fabriek staat hieronder afgebeeld. In veel gevallen staat op de achterzijde van de tegel het modelnummer aangegeven.

(1030)

(1222)

Van Hulst Friesland (819)

(1132)

Van Hulst Friesland (1752)

(1702)

(893)

Van Hulst Friesland (211)

(14)

(737)

Van Hulst Friesland (737)

(2184)

(424)

Van Hulst Friesland (154)

Van Hulst Friesland (911)

Van Hulst Friesland (1697)

Van Hulst Friesland

vierpas granaatappelen-goudsbloemen