Mijn interesse gaat  uit naar  17e eeuwse tegels die in Gouda vervaardigd zijn door het bedrijf van Willem Verswaen. In de loop der jaren zijn door mij en andere liefhebbers van Goudse tegels vele honderden als Gouds bekend staande tegels (die ook daadwerkelijk in Gouda  aanwezig zijn in situatie of gevonden als bodemvondst) bestudeerd en gefotografeerd. Met name het herkennen van de diverse voorstellingen van vogels, insecten en planten op deze tegels is een boeiende aangelegenheid. De diversiteit aan voorstellingen op 'Swaen' tegels is behoorlijk groot en de inventarisatie ervan is een interessante aangelegenheid. Inmiddels is er een flink aantal verschillende afbeeldingen bekend waarvan aangenomen mag worden dat ze in de fabriek van het Goudse bedrijf de Swaen zijn vervaardigd. Desondanks blijft er een voorbehoud.  We veronderstellen dat in dezelfde periode ook in Rotterdam tegels gemaakt zijn die erg Gouds aandoen. Zelfs de afbeeldingen zijn soms hetzelfde maar het formaat, scherfkleur  en dikte van de tegels verraadt dat ze niet in Gouda gemaakt zijn. 

Op onderstaande twee tegels staan vogels geschilderd die niet algemeen voorkomen. Tot op heden zijn dit de enige Goudse tegels die we zijn tegen gekomen met deze voorstellingen.

Vogeltegel met driestip hoekvulling gemaakt 
door  het Goudse bedrijf van Willem Jansz 
Olivier die zich Willem Verswaen ging noemen. 

Vogeltegel met franse lelie hoekvulling gemaakt 
door  het Goudse bedrijf van Willem Jansz 
Olivier die zich Willem Verswaen ging noemen. 

Vanuit welke feitelijkheid wordt er eigenlijk aangenomen dat er naast de specifieke Goudse tegels ook tegels met dezelfde voorstellingen in Rotterdam zijn gemaakt? In het begin van de 17e eeuw zat er in Rotterdam aan de Hoogstraat vlak bij de Spui een tegelbakkerij. Die heette Den Bergh Sion. Deze was gesticht in 1611 door Henrick Gerritsz. van den Heuvel. Deze Henrick nam in 1621 samen met zijn zwager  Willem Janzs. Olivier het initiatief om een plateelbakkerij in Gouda op te gaan zetten. Het kan haast niet anders dat toen deze Willem Janz. Olivier zich in Gouda aan de Oosthaven vestigde onder de naam Willem Verswaen hij een aantal sponzen meenam of meekreeg die al in Rotterdam werden gebruikt om tegels te schilderen. Dat maakt het soms ook zo moeilijk om vanuit een stellige zekerheid te zeggen, dit is een Goudse tegel van het bedrijf De Swaen of dit is een Rotterdamse tegel die Gouds aandoet. Wat we wel weten is dat tegels die in Rotterdam zijn gemaakt bijna altijd wat groter zijn, dikker en een andere scherfkleur hebben. Ook is duidelijk, dat toen Willem Jansz. Olivier zich in Gouda vestigde, er blijkbaar een verdeling is gemaakt van de verschillende sponzen die men in Rotterdam bleef gebruiken om tegels te beschilderen en welke mee werden genomen naar Gouda. 

De tegels met vogels hierboven afgebeeld betreffen een  voor mij volstrekt nieuwe voorstelling die ik nog niet eerder ben tegen gekomen. Het linker exemplaar met de driestip hoekvulling is een bodemvondst afkomstig uit Gouda. Het rechter exemplaar waarvan mij een foto werd toegezonden heeft als hoekvulling een franse lelie met blauwe dwarsstreep en is uit dezelfde spons geschilderd. Het is aannemelijk dat beide tegels vervaardigd zijn in Gouda.

Een polychrome tegel met een vogel met gedraaide kop. Deze tegel is vrijwel zeker vervaardigd bij het Goudse bedrijf van Willem Verswaen. De kleuren zijn specifiek in Gouda gebruikt. Om wat voor een soort vogel het gaat is echter niet bekend.

Een tweede polychrome tegel met als hoekvulling de franse lelie spits. Ook op deze tegel is een vogel afgebeeld met gedraaide kop, een gansachtige. De tegel (rode scherf) is vrijwel zeker vervaardigd bij het Goudse bedrijf van Willem Verswaen. 

Dit voorjaar werd ik benaderd over twee vondsten van 17e eeuwse gekleurde tegels. Verrassend genoeg bleek het in beide gevallen om tegels te gaan die zijn gemaakt bij de Swaen in Gouda. De eigenaren van de tegels hadden op Internet informatie gezocht over antieke tegels en kwamen daarbij terecht op mijn website op pagina's over Goudse tegels. Vervolgens hebben zij contact met mij gezocht.

Goudse tegels in een woonhuis

Tweeenveertig gekleurde 17e eeuwse Goudse tegels waren in een ornamentale koperen omlijsting van een schouw geplaatst. Zesentwintig tegels zaten verlijmd op een grondplaat met een koperen omlijsting en zestien tegels waren geplaatst in de koperen omlijsting van de schouw zelf. De schouw dateert van ca. 1900. De polychrome tegels bestonden voor het grootste deel uit gekleurde vogels en bloemen van het hoektype franse lelie blauwe dwarsstreep dan wel franse lelie spitse als hoekvulling. Om de tegels in de schouw geplaatst te krijgen was er nogal wat aan 'gesleuteld' in de vorm van het verslijpen om ze passend te maken. Bijna alle  tegels op de grondplaat waren zwaar beschadigd w.s. door het regelmatige verplaatsen van de kachel. De beschadigingen aan de tegels zijn door de poten van de kachel veroorzaakt.

Haan

Vogel onbepaald

Kip

Kip

Vogel onbepaald

Vogel onbepaald

Vogel onbepaald

Vogel onbepaald

Turkse lelie

Kievitsbloem

Kievitsbloem

Kievitsbloem

Kievitsbloem

Kievitsbloem

Kievitsbloem

Bloem onbepaald

Kip

Tulp

IJsvogel

Haan

Papegaai

Roofvogel

Vogel onbepaald

Trap?

Kip en 5x vogel onbepaald

Vogel onbepaald


Vogel onbepaald

Koperen omlijsting met Goudse tegels


Vloerplaat met koperen omlijsting

Postzegelkwadraten met tulpen

Goudse tegels in een boerderij in de Krimpenerwaard

Tijdens de renovatie in een particulier bewoonde boerderij werden in een kelderachtige kamer waar vroeger de kaas werd gepekeld gekleurde tegels aangetroffen. Alle tegels hadden voorstellingen van vogels en bloemen met als hoekmotief een franse lelie met blauwe dwarsstreep. Een tegel betrof een gekleurde tegel met een bloem in een cirkel geplaatst. De boerderij dateert uit het midden van de 19e eeuw. De tegels zaten geplaatst op een verhoging aan de achterkant van de pekelbak die ongeveer 3 meter langs was. Twee rijen tegels waren over de volledige lengte geplaatst. De tegels waren tijdens mijn bezoek al bijna  allemaal verwijderd. Jammer genoeg op een nogal grove manier. Een groot aantal was daarbij ernstig beschadigd. Het gaat om herplaatste 17e eeuwse tegels die in de 19e eeuw opnieuw zijn ingemetseld met een keiharde specie dan wel cement soort. Alle voorstellingen op de tegels zijn reeds bekend maar twee tegels vond ik opvallend en de moeite waard om er een foto van te maken. De tegel met een keizerskroon waar een libel op zit ben ik nog niet eerder tegen gekomen. Van de tegel met de gekleurde bloem in cirkel hadden we al het vermoeden dat ze bij de Swaen gemaakt zijn. De vondst als eenling tussen het specifieke Goudse materiaal maakt het aannemelijk dat dit type tegel ook gemaakt is in Gouda.

Tegel met een keizerskroon met erop zittend een libelachtige.
Gouda De Swaen 17e eeuw

Tegel met een bloem in cirkel. Hoekvulling ossenkop.
Gouda De Swaen 17e eeuw

Wilt U meer meer foto's zien van de specifieke 17e eeuwse Goudse tegels 
met voorstellingen van  vogels, bloemen en insecten   klik hier