Via  internet, antiekhandel en particuliere verkoop worden soms (antieke) tegels aangeboden waarvan je je af kan vragen of het wel om echte antieke tegels gaat. De leeftijd van de tegels wordt er in de meeste gevallen niet bij vermeld dus je moet dan op je eigen oordeel afgaan. Recentelijk kreeg ik  een paar vragen voorgelegd om mijn oordeel te geven over tegels die er voor het gevoel oud uitzagen, maar waarover men twijfels had of het wel echte antieke tegels waren, dan wel vervalsingen, of dat het om replicategels ging. In de meeste gevallen geeft nauwkeurig onderzoek van de beschildering op een tegel - in combinatie met de  achterkant van de tegel en de dikte van de tegel een goed oordeel, maar soms zijn tegels zo goed nagemaakt dat er toch twijfel blijft bestaan. Een paar van die twijfelaars worden hieronder in beeld gebracht. 
Overigens heeft het  in de hand beoordelen van een tegel de voorkeur. Vanaf een foto is dit al een stuk moeilijker omdat details als dikte van de tegel en het (klei)materiaal van de tegel minder goed te zien zijn. En zeker als een goede beschrijving bij de foto's ontbreekt.

afbeelding 1    
          
Tegels met zeldzame afbeeldingen van zeewezens. Naar 17e eeuwse voorstellingen. Erge dikke tegels >1,5 cm maar die dikte 
komt  mede door het aansmeren van een cementlaag. Ook de tegel van een man met fallus is recent gemaakt. Dit soort tegels 
worden de laatste tijd nogal eens aangeboden in de tegelwereld. Ze lijken echt maar let op, het gaat om neppers ofwel 
valse tegels. Ze worden gemaakt in de omgeving van Gouda/Gouderak. 

afbeelding 2A
       
Oorspronkelijk ging het hier om een blauwe 17e eeuwse 
vliegende vis. Later is de kleur er op aangebracht. Een 
nepper dus. Verschillende van dit soort tegels heeft men 
de laatste tijd proberen te verhandelen via Internet. 
Vervalsingen dus.

afbeelding 2B
 
Polychrome zeewezens van het tegeltype welke 
bekend staan als Rotterdamse zeewezens. De kleuren zijn 
echter niet goed. Deze tegels zijn van betrekkelijk jonge 
datum en vallen in de categorie replica's dan wel neppers

Wat is het verschil tussen valse tegels en replicategels?
Valse tegels  zijn bewust nagemaakt met als doel om te vervalsen. Men heeft daarbij zoveel mogelijk nagestreefd om de tegels perfect te laten lijken op tegels uit een oudere periode, vrijwel altijd de 17e eeuw. Soms is men zover gegaan dat er aan de achterkant oude specieresten zijn aangebracht en de randen aan de voorzijde hebben (kunstmatige) oud gemaakte beschadigingen. Valse tegels worden vooral aangeboden met zeldzame voorstellingen en vallen in de categorie dure tegels. Daar is dus het meeste mee te verdienen. Landschapjes namaken heeft natuurlijk ook niet zoveel zin want de kosten die dat met zich meebrengt worden er niet uitgehaald.  Meestal wordt er geen leeftijd van de tegel genoemd in de advertenties.
Er is een grote partij valse tegels bekend met afbeeldingen van zeldzame schepen en bijbelse voorstellingen waarvan de beschildering is aangebracht op 18e eeuwse witjes. Gemaakt in Italië zo'n 40 jaar geleden.

              
afbeelding 3
Valse (18e eeuwse) bijbeltegel met Jezus in het kribbetje 
geschilderd op een antiek witje en daarna gebakken.

Replica tegels zijn bewust nagemaakt in latere periode door tegelfabrieken. De afbeeldingen op dat soort tegels zijn meestal ontleend aan 17e en 18e eeuwse tegels. Aan het eind van de 19e en begin 20e eeuw zijn vele miljoenen replicategels gemaakt bij fabrieken als Westraven, Van Hulst en Tichelaar. Replica's worden soms aangeboden als tegels van een oudere leeftijd. Dat kan gebeuren door onkunde, maar soms gebeurt dat met een bewuste bedoeling om kopers te misleiden.

afbeelding 4   
     
Tegels met zeldzame afbeeldingen van zeewezens. Naar 17e eeuwse voorstellingen. 
Het blokje van vier links betreft voorstellingen die zijn ontleend aan Rotterdamse polychrome zeewezens. 
De tegels zijn aan de dikke kant. >1,5 cm.  Op de achterkant van de tegels zit ook een soort van cementachtig laagje. 
Bij 17e eeuwse tegels bestaat dat laagje uit de restanten van TRAS (schelpkalk). De spoortjes van (vaak grof)gemalen 
stukjes schelp zijn dan altijd zichtbaar. Zit er echter ALLEEN cement op de achterkant van tegels , zonder daaronder 
dus tras, dan is de tegel vrijwel zeker vals. Wie bovenstaande tegels gemaakt kan hebben is onduidelijk. Is er iemand die 
deze tegels wel eens goed in de hand bestudeerd heeft? Daar zou ik graag een reactie over krijgen.

afbeelding 5
          
Tegels met zeewezens. Linkertegel heeft een afbeelding ontleend naar zeldzame 17e eeuwse Rotterdamse zeewezens. 
De tegel is in ieder geval niet uit de 17e eeuw. De tegel rechts is er een van het type zeewezen, waarvan ik er de laatste 
tijd verschillende heb zien langskomen in de handel. Ze zijn niet goed en w.s. recent vervaardigd als vervalsingen. 
De afbeeldingen op de vier tegels rechts  staan ook wel bekend als  Gentse tegels van ca. 1700. Maar die hebben andere hoekvullingen.

afbeelding 6   
 
Een serie van 6 tegels met Kamasutra voorstellingen. Ze lijken 17e eeuws maar zijn het vrijwel zeker niet. Vals of replica's? 
17e/18e eeuwse afbeeldingen van dit type heb ik nooit eerder gezien. De tegel waarop het flitslicht valt is nogal bobbelig 
van glazuur, een indicatie dat het hier vrijwel zeker moet gaan om vervalsingen.
    
2 tegels van Nederlands fabrikaat naar kamasutra voorstellingen. Omstreeks 1e helft 20e eeuw, niet bekend uit welke fabriek. 
Waarschijnlijk Friesland. Wellicht zijn deze tegels als speciale opdracht gemaakt waarvan er mij tot op heden 6 verschillende bekend zijn.
De tegels zijn echt en zuiver van opzet zonder poging tot enige misleiding.

afbeelding 7a
  
 17e eeuwse spijkertegels uit Gouda uit de collectie F. Leerink. De tegel heeft aan de glazuuroppervlakte veel haarlijntjes.

afbeelding 7b

Wat is er in de loop der jaren met deze tegel gebeurd? 
Het gaat om precies dezelfde spijkertegel uit Gouda als links 
staat afgebeeld. Let op de beschadigingen op de randen. 
Die zijn precies gelijk. De tegel is en blijft echt. Zeer opvallend
 is dat er geen haarlijnen meer op deze tegel aanwezig zijn. 
Hoe dat komt, geen idee, maar het is wel opmerkelijk.
N.B. Beide tegels zijn gescand van foto's. Dat is ook wellicht 
oorzaak van de verschillen in kleurstelling. Maar het volledig 
ontbreken van de haarlijnen op bovenstaande tegel blijft curieus. 
Om het nog anders uit te drukken "Er klopt geen barst (meer) van".

afbeelding 8a
 
Nog niet zo lang geleden is deze tegel met vogel op 
spijker verhandeld via Internet. De tegel is als zijnde 
18e eeuws  aangeboden.  De tegel is echter vals, 
de huidige beschildering is aangebracht op een 
17e eeuwse ornamenttegel volgens een tegeldeskundige 
die hem ooit in handen heeft gehad.  De afbeelding van 
dit type vogel op spijker heb ik overigens nooit eerder 
gezien als 17e eeuws exemplaar. 

afbeelding 8b
 
Zelfde voorstelling van een vogel op spijker als tegel links. 
De tegel is oud (zie achterkant) maar de schildering is niet echt 
oud dus de tegels is vervalst. Ook hier lijkt de beschildering 
uitgevoerd te zijn op een antiek witje.

afbeelding 9a

Tegel met vogel op spijker. Naar een 17e eeuwse voorstelling van een spijkertegel maar de kleuren komen niet erg over een. Tegel is bewust vervalst. Geschilderd op een oud witje van 12 mm dik en daarna gebakken???

Deze spijkertegel met vogel is onvervalst 17e eeuws, gemaakt bij De Swaen in Gouda. Afkomstig uit de Collectie  F. Leerink

afbeelding 9b
 
Blokje van vier vogels op een spijker. Naar een 17e eeuwse voorstelling van 
een spijkertegel maar de kleuren komen niet erg overeen. 
Tegels zijn bewust vervalst. Geschilderd op oude witjes en daarna gebakken???

Maar informatie over spijkertegels uit Gouda  
kunt U vinden door te klikken op hier

afbeelding 10 
     
Tegel met een vogel in kleur. Replica tegel uit het begin van de 20e eeuw van uitmuntende kwaliteit. Dikte tegel 0,8 cm. 
Tegel is gemaakt naar tegel met de afbeelding van een vogel die ook is vervaardigd bij het Goudse bedrijf DE SWAEN 
in de 17e eeuw. Op de achterzijde van de tegel is een dun laagje kalkspecie aangebracht. Is dit gedaan met de bedoeling om 
de tegel ouder te doen lijken of is de tegel aan een wand geplaatst geweest?  De dikte van 0,8 cm is al een duidelijk bewijs 
dat de tegel niet uit de 17e eeuw kan zijn. 

Onderstaand een 2-tal  tegels met precies dezelfde voorstelling van een vogel  gemaakt in Gouda bij de SWAEN daterend uit de 17e eeuw.
     

afbeelding 11   

           
Twee kwadraattegels met een hert en een vos in kleur. Replica-tegels uit het begin van de 20e eeuw van goede kwaliteit. 
Dikte tegel 0,8 cm. Tegels zijn niet gemaakt vanuit de bedoeling om ze als vervalsingen op de markt te brengen. 
Toch worden ze af en toe aangeboden als zijnde 17e eeuws. Opletten dus.

   
Nog twee kwadraattegels met de afbeeldingen van een eenhoorn en van een olifant. Dikke tegels van ruim 1 cm. dik. 
Deze tegels zijn in een grote serie gemaakt als zijnde replica tegels afgeleid van 17e eeuwse tegels. Datering: ca. 1940-1950


Kwadraattegel met twee apen. Niet oud. De rafelige rand is kunstmatig aangebracht en ook de kleuren komen niet overeen 
met die in de 17e eeuw werden gebruikt. Hier lijkt echt sprake te zijn van het bewust proberen de tegel ouder te laten lijken. 
Een nepper dus. Deze tegel is een tijdje geleden aangeboden via een veilingsite.

afbeelding 12   

              
De linkertegel is een nepper. Men is w.s geïnspireerd geraakt door het succes van zgn. olifantentegels die erg gevraagd zijn 
en waarvoor men dikke bedragen neertelt. Men heeft geprobeerd de tegel zo goed mogelijk te doen lijken op een 17e eeuwse 
hetgeen maar matig is gelukt. Ook de achterkant van deze tegel oogt 17e eeuw maar is het niet.
De meeste tegels in het  blok tegel rechts vallen voor mijn gevoel in de categorie replica tegels. Er zitten een aantal tegels bij 
die handgeschilderd zijn, ze ogen oud maar zijn het niet en behoren tot de categorie neppers. Ongeveer de helft van de tegels is 
volgens mij gemaakt met behulp van zeefdruktechniek. Toch moeten beginnende verzamelaars met dit soort tegels oppassen.

afbeelding 13   
                               
               
De twee linkertegels met afbeeldingen van leeuwen zijn niet oud. Men heeft bij het maken ervan bewust getracht de tegels 
ouder te laten lijken (17e eeuws). Dikke exemplaren die ook aan de achterzijde met kalkspecie zijn bewerkt. 
Het gaat hier om neppers.De tegel rechts met de voorstelling van een eland oogt goed maar als we hem wat precieser bekijken 
zien we dat het niet gaat om een 17e eeuwse tegel. De blauwe kleur is niet goed. De tegel is van omstreeks 1900 en is gemaakt
met de bedoeling om de tegel ouder te laten lijken. Een nepper dus.

afbeelding 14   
                               
      Een zeewezen met vleugels in een zeer afwijkende zeilboot. Deze tegel werd recentelijk als 17e eeuws gepresenteerd maar 
is het zeker niet. Eerder denk ik dat deze tegel hooguit uit het begin van de 20e eeuw dateert of misschien nog wel jonger is. 
Men heeft duidelijk geprobeerd de tegel oud te maken (randschilfers) dus valt hij in de categorie neppers.

Het onderwerp valse tegels en replica-tegels leeft blijkbaar nogal bij liefhebbers van oude tegels. Dat is inmiddels wel duidelijk geworden. Voordat deze vertelling op de website werd geplaatst  heb ik eerst verschillende mensen benaderd die als zeer (tegel)deskundig kunnen worden beschouwd.  Door mij is een oordeel gevraagd over de tegels en de conclusies. Hun conclusies over echt of vals waren gelijk aan die van mij. Men deed de suggestie aan de hand om  in de toekomst meer aandacht te besteden aan het fenomeen valse tegels. Dat wil ik dan ook gaan doen. Ik zal deze pagina dan ook regelmatig aanvullen met "nieuwe" valse tegels.

Heeft U op- of aanmerkingen over deze vertelling of heeft U ook ervaringen/twijfels over valse tegels stuur een mailtje naar freek@groenehartvertellingen.nl