Nog niet zo lang geleden kwam  ik een boekje tegen waarin een aantal gravures staan afgebeeld die door Adriaen Collaert zijn gemaakt.  Collaert heeft aan het eind van de 16e eeuw veel dieren o.a. vogels afgebeeld op gravures.  Hij woonde en werkte in Antwerpen (1560-1618). In het boek staan een 30-tal gravures afgebeeld allemaal met vogels. Oude tegels hebben vaak herkenbare vogels en verschillende voorstellingen ervan zijn goed af te leiden van gravures gemaakt door Collaert. Jan Holtkamp heeft hierover een mooie publicatie gemaakt in het jaarboekje Tegel 20 (1992), uitgebracht door de Stichting van vrienden van het Nederlands Tegelmuseum.

Tegels met de afbeelding van een fuut in kleur zijn bekend. 
Dat er ook tegels in blauw zijn uitgevoerd zoals 
het bovenstaande exemplaar is minder bekend. Naar Collaert. 
Datering: eind 17e/begin 18e eeuw. 
Productieplaats: onbekend

Een mannetje grote trap heeft in de broedtijd lange witte 
borstelharen aan de zijkant van de kin. Mischien is daar 
door Collaert een soort kuifje van gemaakt.

Gravure met de voorstelling van o.a. een fuut. De linker vogel zou een trap moeten zijn maar daar heb ik toch wel wat twijfels bij. En wel om de volgende redenen. Bovenaan de gravure staat de tekst: rarae aves aquaticae. Dat betekent volgens mij zo iets als zeldzame vogels die aan water zijn verbonden, zeg maar watervogels. Daar hoort de trap niet bij want deze vogelsoort komt in droge vlakten en steppen voor en is niet gebonden aan water. Verder heeft een trap geen zwemvliespoten wat bij de vogel op de gravure wel het geval is. Maar in die tijd wist men nog weinig van vogels (behalve dat ze eetbaar waren). 

Collaert heeft misschien zijn fantasie gebruikt bij het afbeelden van de (zwemvlies)poten op de gravure. Een grote trap heeft in de broedtijd lange witte borstelveren aan de zijkant van de kin en dat is w.s. ook door Collaert niet goed begrepen want hij heeft de vogel een soort kuifje gegeven. De opbouw van de vogel doet overigens wel sterk denken aan een grote trap. Daarom hou ik het voorlopig maar op een grote trap.

.
Tegel met de voorstelling van een grote trap. Naar Collaert.
Datering: 1e helft 17e eeuw  

Tegel met een grote trap. Naar Collaert. Voorstelling gelijk 
aan de tegel links maar bij deze trap ontbreekt het kuifje.
Datering: Ca. 1700.

Sponzen dienden om de omlijning op tegels te brengen.  Ze werden tussen de verschillende bedrijven in Nederland flink verhandeld dan wel gecopieerd. Daarom is het ook zo moeilijk om 17e eeuwse tegels toe te schrijven aan een specifieke fabriek.

Ook het Goudse tegelbedrijf De Swaen heeft verschillende  tegels gemaakt met afbeeldingen welke zijn ontleend aan gravures van Adriaen Collaert. Beide voorstellingen van papagaaien, hieronder afgebeeld,  zijn teruggevonden op tegels afkomstig uit Goudse huizen.

Papegaai kers etend. Naar Collaert.
1e helft 17e eeuw
Bodemvondst: Tuinstraat Gouda

Gravure van Adriaen Collaert met de voorstelling van papegaaien

Papegaai. Naar Collaert
1e helft 17e eeuw
Bodemvondst: Hoge Gouwe Gouda