3 maart 2009    Nieuw ontdekte 17e eeuwse Goudse vogeltegels van de Swaen

Mijn interesse gaat  uit naar  17e eeuwse tegels die in Gouda vervaardigd zijn door het bedrijf van Willem Verswaen. In de loop der jaren zijn door mij en andere liefhebbers van Goudse tegels vele honderden als Gouds bekend staande tegels (die ook daadwerkelijk in Gouda  aanwezig zijn in situatie of gevonden als bodemvondst) bestudeerd en gefotografeerd. Met name het herkennen van de diverse voorstellingen van vogels, insecten en planten op deze tegels is een boeiende aangelegenheid. De diversiteit aan voorstellingen op 'Swaen' tegels is behoorlijk groot en de inventarisatie ervan is een interessante aangelegenheid. Inmiddels is er een flink aantal verschillende afbeeldingen bekend waarvan aangenomen mag worden dat ze in de fabriek van het Goudse bedrijf de Swaen zijn vervaardigd. Desondanks blijft er een voorbehoud.  We veronderstellen dat in dezelfde periode ook in Rotterdam tegels gemaakt zijn die erg Gouds aandoen. Zelfs de afbeeldingen zijn soms hetzelfde maar het formaat, scherfkleur  en dikte van de tegels verraadt dat ze niet in Gouda gemaakt zijn. 


Vogeltegel met driestip hoekvulling gemaakt 
door  het Goudse bedrijf van Willem Jansz 
Olivier die zich Willem Verswaen ging noemen. 



Vogeltegel met franse lelie hoekvulling gemaakt 
door  het Goudse bedrijf van Willem Jansz 
Olivier die zich Willem Verswaen ging noemen. 

Vanuit welke feitelijkheid wordt er eigenlijk aangenomen dat er naast de specifieke Goudse tegels ook tegels met dezelfde voorstellingen in Rotterdam zijn gemaakt? In het begin van de 17e eeuw zat er in Rotterdam aan de Hoogstraat vlak bij de Spui een tegelbakkerij. Die heette Den Bergh Sion. Deze was gesticht in 1611 door Henrick Gerritsz. van den Heuvel. Deze Henrick nam in 1621 samen met zijn zwager  Willem Janzs. Olivier het initiatief om een plateelbakkerij in Gouda op te gaan zetten. Het kan haast niet anders dat toen deze Willem Janz. Olivier zich in Gouda aan de Oosthaven vestigde onder de naam Willem Verswaen hij een aantal sponzen meenam of meekreeg die al in Rotterdam werden gebruikt om tegels te schilderen. Dat maakt het soms ook zo moeilijk om vanuit een stellige zekerheid te zeggen, dit is een Goudse tegel van het bedrijf De Swaen of dit is een Rotterdamse tegel die Gouds aandoet. Wat we wel weten is dat tegels die in Rotterdam zijn gemaakt bijna altijd wat groter zijn, dikker en een andere scherfkleur hebben. Ook is duidelijk, dat toen Willem Jansz. Olivier zich in Gouda vestigde, er blijkbaar een verdeling is gemaakt van de verschillende sponzen die men in Rotterdam bleef gebruiken om tegels te beschilderen en welke mee werden genomen naar Gouda. 

De tegels met vogels hierboven afgebeeld betreffen een  voor mij volstrekt nieuwe voorstelling die ik nog niet eerder ben tegen gekomen. Het linker exemplaar met de driestip hoekvulling is een bodemvondst afkomstig uit Gouda. Het rechter exemplaar waarvan mij een foto werd toegezonden heeft als hoekvulling een franse lelie met blauwe dwarsstreep en is uit dezelfde spons geschilderd. Het is aannemelijk dat beide tegels vervaardigd zijn in Gouda.

startpagina

vertellingen antieke tegels fotoboek antieke tegels vertellingen kleipijpen fotoboek kleipijpen auteur