Het is  8 augustus 2007. Op de plasdras gruttoverzamelplaats in de polder Stein verblijven om 21.30 uur een kleine 50 grutto's, bijna allemaal juveniele exemplaren. Het laatste restant exemplaren van een veel groter aantal dat de hele maand Juli en de eerste week van Augustus aanwezig was. Inmiddels zijn de meeste grutto's weer vertrokken met als bestemming Noord- Afrika.

Grutto's verblijven voor en na het broedseizoen bij voorkeur op verzamelplaatsen in natte terreinen. In het voorjaar slapen ze er in grote groepen, de paarvorming vindt er plaats en na de broedperiode keren ze op deze verzamelplaatsen  terug om er wederom in groepen te slapen met hun vliegvlugge jongen tot het moment dat de grote wegtrek naar het zuiden weer aanvangt. 
Ook voor het broedseizoen 2007 en na het broedseizoen van 2007 kwamen grote aantallen grutto's slapen op de in 2006 ontstane plasdras in het reservaat Stein. Deze plasdras ligt niet ver van de Twaalfmorgen in Reeuwijk en de grutto's die er komen slapen zijn uitstekend waar te nemen, zeker met het gebruik van een telescoop. Het verschil tussen volwassen grutto's en jonge vliegvlugge exemplaren is goed waarneembaar. Jonge exemplaren zijn wat lichter op de borst en flanken, hebben een geschubd verendek, de snavel is nog iets korter en een beetje roodpaarsig aan de basis. Het vlekkenpatroon op de buik wat adulte grutto's wel hebben ontbreekt nog.  Zie onderstaande foto's.

1e jaars vliegvlugge jonge grutto. De snavel is duidelijk nog wat korter als bij volwassen exemplaren

Juveniele grutto (Fotografie A. Kant)

Landelijke reproductie in 2007
In 2005 werd door SOVON bekend gemaakt , dat de Nederlandse broedpopulatie grutto's ongeveer 45.000 paren omvat. Onderzoek heeft aangetoond, dat er jaarlijks een reproductie van 45.000 x 0,7 jongen nodig is om dat aantal grutto's minimaal op peil te houden. Eigenlijk zou het beter zijn als die reproductie nog wat hoger uit zou komen om te voorkomen dat de populatie vergrijst, wat nu gaande is.  Die 0,7 jong per gruttopaar houdt in, dat er na het broedseizoen op de diverse verzamelplaatsen in Nederland ongeveer 30.000 juveniele grutto's zouden moeten verblijven. Dat aantal wordt al vele jaren bij lange na niet gehaald. Ook dit jaar zijn de 20 belangrijkste gruttoverzamelplaatsen  in Nederland 2x in de maand Augustus op het voorkomen van juveniele grutto's geteld. Met een verrassende uitkomst over het aantal aanwezige juveniele grutto's voor 2007. Polder Stein was dit jaar de belangrijkste plaats in Nederland voor het verblijf van juveniele grutto's. De meeste juveniele grutto's die zijn geteld verbleven in Reeuwijk (landelijke telling grutto's Nederland Gruttoland).  Een groot deel van de dit jaar in Nederland geboren en vliegvlugge grutto's heeft de plasdras in de polder Stein uitgekozen om er ruim een maand te komen slapen.

De plasdras polder Stein in het late avondlicht op 17 juli 2007 met een dreigende lucht.
Rechtsachter op de plas een groep vogels zittend in het water, grutto's.

                                     Na de broedperiode periode 24 mei t/m 24 juni 2007

De eerste groepen grutto's kwamen in de laatste week van mei 2007 alweer op de plasdras in het reservaat Stein slapen. Eind mei liepen de aantallen steeds verder op en begin Juni werden op avondtellingen al weer ruim 1000 grutto's geteld. Grutto's die eigenlijk nog in hun broedgebied bij de (nog niet vliegvlugge) jongen hadden moeten zitten. Het was dus niet zo verwonderlijk te moeten  concluderen, dat er tussen al die grutto's maar een enkel vliegvlug jong aanwezig was, en dat bleef  zo tot aan 13 juni. Vroeg in de avond op die dag zaten tussen een groep van een kleine 100 grutto's vier vliegvlugge jongen (door slecht weer is de telling die avond eerder dan normaal gestopt). Op 19 juni was het aandeel jonge grutto's iets verder gestegen maar nog steeds erg laag. In een groep van 200 grutto's op de plasdras zaten 10 vliegvlugge jongen (5%). Aan het eind van de avond liep het gruttoaantal op naar 1250 vogels.  Aannemende dat de 10 jongen in de groep van 200 grutto's  als representatief mag worden aangenomen, zouden tussen de 1250 grutto's zo'n 70 vliegvlugge gruttojongen hebben gezeten. Dit gegeven, i.c.m. de beschreven waarnemingen uit een paar broedgebieden,  zegt voldoende over hoe het broedseizoen voor grutto's in het Groene Hart rond de Reeuwijkse Plassen is verlopen, tamelijk dramatisch dus. En het is geen incidenteel geval, maar het zoveelste jaar achter elkaar dat er zo weinig jonge grutto's groot komen. Ook op andere verzamelplaatsen in Nederland waar grutto's eind mei/begin juni terugkeerden zaten tussen de vele duizenden grutto's maar heel weinig juveniele exemplaren.

Na de broedperiode periode 2 Juli  t/m 8 augustus 2007

Een veel beter resultaat lieten de avondtellingen van 2 en 3 juli 2007 zien. Het aandeel juveniele grutto's op 2 juli bedroeg maar liefst 70- 80% op een uitgesplitst totaal van 700 grutto's. Het verschil tussen jong en oud was prima te zien via de telescoop.  Van de 1200 grutto's op 3 juli 2007, die werden bekeken met de telescoop, was ongeveer 60% juveniel. Een opmerkelijk hoog aantal, zeker als je dat afzet tegen de waarnemingen uit verschillende poldergebieden nabij Reeuwijk waarvan geconcludeerd  werd dat er maar weinig jongen groot zijn geworden. De grote vraag was dan ook, waar al die jonge grutto's vandaan kwamen. Er zullen ongetwijfeld jongen tussen hebben gezeten, die in de directe omgeving geboren waren, maar hoe ver strekt die omgeving zich dan uit is de vraag? Eerder aannemelijk was het, dat het om een grote groep zwervende grutto's met een hoog aandeel juvenielen ging, die bij toeval op de plasdras in Stein terecht was gekomen om er te slapen.  Het is zelfs mogelijk dat het voor een deel  jonge grutto's betrof,  die in andere provincies (tot zelfs in Duitsland)  waren geboren. Dat hebben terugmeldingen van geringde juveniele grutto's inmiddels in voorgaande jaren aangetoond.  In de directe omgeving van Reeuwijk ligt nog een 2e verzamelplaats, de Benschopper Boezem, maar dit  jaar overnachtten hier na de broedperiode nauwelijks grutto's.  Uit de vele avondtellingen komen nog een paar andere leuke gegevens. Allereerst de wegtrek van adulte grutto's. Veel volwassen grutto's (zonder broedsucces) moeten al weggetrokken zijn halverwege juni. Een 2e wegtrek van volwassen exemplaren is uit de tabellen te halen, die heeft plaatsgevonden tussen 7 en 10 juli. Na die datum bestond ca. 90% van de op de plasdras aanwezige grutto's uit juveniele vogels. De resterende adulte grutto's zijn blijkbaar achtergebleven om de juveniele grutto's te begeleiden op hun  trektocht naar Afrika. Wat bij de juvenielen weer opviel was hun relatieve lange verblijf op de plasdras polder Stein. Veel langer dan in voorgaande jaren het geval was. Ze zijn ruim een maand aanwezig geweest. De afname van de aantallen die eind juli inzette verliep veel geleidelijker t.o.v. de plotselinge en massale wegtrek van de adulten hetgeen in de grafiek en tabel duidelijk tot uiting komt.

                                                                         Kemphanen
De meeste grutto's  zijn inmiddels vertrokken. De vervangers zijn nu kemphanen die in steeds grotere aantallen komen slapen op de plasdras in de polder Stein. Trekvogels die in het hoge noorden van Europa en Eurazië hebben gebroed. Onderstaande grafiek geeft goed goed weer de toenemende aantallen van de laatste dagen. Overdag zijn de kemphanen te vinden op pas gemaaide graslanden in de directe omgeving van de polder Stein. Tegen de avond komen ze naar de plasdras   in de polder Stein (samen met gruttogroepen)om er te slapen.

Plasdras in het reservaat Stein op 19 juni 2007. 
Belangrijke verzamel- en slaapplaats voor grutto's  zowel in het vroege voorjaar als na de broedperiode.

1e jaars vliegvlugge grutto's met rechts  een kemphaan. Fotografie E. van Zoonen (www.birdpix.nl)

Het beheer van weidevogelreservaten is er op gericht om flinke aantallen weidevogels tot broeden te laten komen en hun jongen groot te brengen. Er wordt pas na 15 juni gemaaid, zodat er voldoende garantie is dat de jongen groot worden. Toch garanderen die reservaten ook niet altijd het beoogde succes. In de bij de Reeuwijkse Plassen liggende reservaten was het broedsucces van grutto's in 2007 nogal wisselend, varieerend van goed tot zeer slecht. In Ruigeweide vestigden zich een 13-tal gruttoparen maar die verdwenen in de loop van mei allemaal op een drietal paren na, die nog wel alarmeerden. Van de 10 paar grutto's die zich in 2007 in het reservaat Sluipwijk langs de Lecksdijk hadden gevestigd alarmeerden half mei nog steeds 9 paar ten teken dat er jongen bijzaten.  In de polder Lang Roggebroek daarentegen verdwenen vrijwel alle acht broedparen  in de loop van het  broedseizoen op één paar na dat wel een of meer jongen grootbracht. In het reservaat Stein ging het wel een stuk beter. Van de 30-35 gruttoparen die zich gevestigd hadden was eind mei weliswaar een deel verdwenen, maar er alarmeerden op dat tijdstip nog steeds een kleine 20 paartjes hetgeen betekende dat die een of meerdere jongen hadden.

Foeragerende grutto's op een begraasd grasland in het reservaat Stein vlak bij de verzamelplaats waar ze doorgaans sliepen. 
Maar door de vele regenval in Juli was het verblijven op de plasdras  soms niet mogelijk vanwege de hoge waterstand. 
In dat geval verzamelden de grutto's zich  's avonds eerst op een aangrenzend grasland (tot wel 900 stuks). 
Toch  vlogen ze meestal alsnog laat  in de avond massaal naar de plasdras om daar te gaan slapen in de wat ondiepere 
delen van de plasdras. Foto 19 juni 2007.

Op agrarische graslanden rond Reeuwijk deed zich in het voorjaar van 2007  het vervelende probleem voor dat nogal wat jonge grutto's tijdens de 2e maaibeurt zijn gesneuveld als gevolg van de maaiwerkzaamheden. De 1e maaisnede vond plaats begin mei. Door wisselende weersomstandigheden in die periode  bleven nogal wat percelen een aantal dagen ongemaaid, hetgeen vrij gunstig was. De 2e maaibeurt rond 4 juni was tamelijk rampzalig voor jonge grutto's (en andere weidevogels). In zeer korte tijd werden grote delen van polders gemaaid en het gewas afgevoerd.  Begin Juni waren er nog amper jonge  grutto's vliegvlug. Een behoorlijk aantal was zelfs nog maar halfwas.
Een voorbeeld:
De agrarische polder Reeuwijk ten noorden van de Plas Broekvelden is een goed weidevogelgebied. Jaarlijks broeden er tussen de 50 en 70 paartjes grutto's. Er wordt aan actieve weidevogelbescherming gedaan d.m.v. nestmarkering en uitgestelde maaidatum. Ook dit voorjaar weer flinke aantallen broedparen van grutto aanwezig. Begin Mei werd er gemaaid, maar in bepaalde delen van de polder bleven diverse percelen ongemaaid omdat daarvoor een uitgestelde maaidatum was afgesproken. Half mei werden bij een alarmtelling nog 30-35 alarmerende gruttoparen en ca. 10 alarmerende tureluurparen geteld. Een aantal om niet ontevreden over te zijn.  Begin Juni werden graslandpercelen voor de 2e keer gemaaid en ook de percelen waarvoor een uitgestelde maaidatum gold. Daarna was het gelijk opvallend stil in de polder met alarmerende grutto's.

1e jaars vliegvlugge grutto 
fotografie E. van Zoonen (www.birdpix.nl)

1e jaars vliegvlugge grutto
fotografie H. Otten (www.birdpix.nl) 

Agrarische graslandpolders rond de Reeuwijkse Plassen zonder enige  bescherming waren begin juni al leeg. In  die gebieden was er amper broedsucces van grutto's . Grutto's uit dat soort polders sliepen eind mei-begin juni al op de plasdras, vrijwel zonder broedresultaat. 

De meeste  jonge grutto's moeten vooral gekomen zijn uit reservaten en graslandpolders waar aanvullende beschermingsmaatregelen zijn genomen. Maar de voorbeelden van een paar weidereservaten en een agrarische polder (Reeuwijk) laten zien dat ook daar de productie aan jonge grutto's lang niet altijd voldoende is.

   
Juveniele grutto (Fotografie K. Keizer) www.digiscooppix.nl 

Juveniele grutto (Fotografie K. Keizer) www.digiscooppix.nl 

Regionale  reproductie
Rond de Reeuwijkse Plassen liggen een aantal graslandgebieden waar aan agrarisch natuurbeheer wordt gedaan (o.a. ANV Weide & Waterpracht-ANV Lange Ruigeweide). Verder liggen er verspreid een aantal weidevogelreservaten in eigendom en beheer bij Staatsbosbeheer. De plasdras in het reservaat Stein wordt in voorjaar en na het broedseizoen in ieder geval  bezocht door grutto's uit genoemde gebieden. Alleen is er geen zekerheid  welk aandeel van die grutto's uit genoemde graslandpolders ook daadwerkelijk naar de plasdras in Stein komt om er te slapen. Wellicht zijn er ook grutto's bij,  die uit nog verder weg gelegen poldergebieden zoals de Lopikerwaard, Alblasserwaard, het Meyegebied en poldergebieden rond Vinkeveen vandaan komen. Elders in Zuid-Holland komen ook plasdraspercelen voor, en bekend is dat ook daar na de broedtijd flinke aantallen grutto's slapen. Misschien pendelen er wel 'Reeuwijkse" grutto's heen en weer tussen genoemde verzamelplaatsen om er te overnachten.

Landelijke telling juveniele grutto's
Door Nederland-Gruttoland werd gevraagd mee te doen aan een landelijke telling naar het aantal juveniele grutto's dat na de broedperiode verschijnt op gruttoverzamelplaatsen. Op een 20-tal belangrijke verzamelplaatsen verspreid door Nederland, liggend in de belangrijke gruttoprovincies, zijn in Juli 2007 avondtellingen uitgevoerd met als doel te bepalen welk aandeel juveniele grutto's er aanwezig was tussen de groepen grutto's. Tot aan het midden van Juni 2007 was het aandeel jonge grutto's op de plasdras in de polder Stein erg laag.  De gehele maand Juli tot aan begin Augustus  verbleven er wel opvallend hoge aantallen juveniele grutto's op de plasdras in de polder Stein.

Juveniele grutto's

Juveniele grutto voorzien van kleurringen
en een rood vlaggetje.  
Fotografie: Jan van der Hoeve

Om een beter inzicht te krijgen over de trekbewegingen van juveniele grutto's in Nederland is dit broedseizoen een 100-tal jonge exemplaren voorzien van kleurringen (mededeling Nederland-Gruttoland) 

 

Ook in Reeuwijk zijn verleden jaar en afgelopen voorjaar al een paar van die gemerkte grutto's waargenomen.

Jammer genoeg zijn er op de verzamelplaats Stein  na het broedseizoen van 2007 geen geringde juveniele exemplaren waargenomen. Dat had meer inzicht kunnen geven over waar de juveniele grutto's zijn geboren.