In Trouw stond afgelopen week een artikel over het weidevogelbroedseizoen 2006. Het lijkt dit jaar een goed jaar te worden voor de grutto's waarbij de weersomstandigheden een gunstige rol spelen.  De (voorlopige) conclusies die men trekt hebben betrekking op de polder De Ronde Hoep bij Amsterdam, waar men al verschillende jaren op een oppervlakte van 1400 hectare grasland flink aan het experimenteren is met extra beschermingsmaatregelen vanuit het Landelijk ingezette Project "Nederland Gruttoland". Binnen die 1400 hectare  ligt ook een flink weidevogelreservaat. 

Ik zou dolgraag voor het graslandgebied rond de Reeuwijkse Plassen willen constateren dat het dit jaar met de grutto beter gaat maar de realiteit lijkt anders te zijn. Ook dit voorjaar (het vierde opeenvolgende jaar alweer) heb ik in een paar graslandpolders nabij de Reeuwijkse Plassen  onderzoek gedaan naar het broedsucces van grutto's. Dit is gedaan door het uitvoeren van verschillende alarmtellingen en gruttogroepentellingen. De op die wijze verzamelde gegevens tonen aan dat het broedsucces van grutto's in de onderzochte graslandpolders aan de matige kant is. Ook dit jaar  worden er (te) weinig jongen vliegvlug. De norm van 0,7 jong per broedpaar, die jaarlijks  minimaal nodig is om de broedpopulatie op peil te houden, wordt dit jaar in de onderzochte graslandpolders spijtig genoeg niet gehaald.

Op 6, 7 en 8 juni 2006 zijn er in totaal vijf  inventarisatieronden gemaakt langs de polder Reeuwijk ten noorden van de Surfplas Broekvelden. Twee vroege ochtendbezoeken speciaal gericht op de aanwezigheid van alarmerende gruttoparen en groepen grutto's. En vervolgens nog bezoeken in de namiddag om te controleren of er nog  veranderingen waren in vergelijking met de tellingen welke in de vroege morgen waren uitgevoerd. Op alle drie de dagen werden (de laatste)  percelen gemaaid dan wel afgeruimd. 
Op de ochtendtelling van 7 juni  waren er 180 grutto's als groep aanwezig.  De middagtelling van die dag  leverde aanzienlijk meer grutto's op n.l. 523 stuks. Ze zaten verdeeld over twee groepen.  Een groep bestaande uit ruim 400 exemplaren. Tussen de volwassen grutto's zat geen enkel vliegvlug jong. Dit kon met een grote mate van zekerheid worden gesteld, de grutto's zaten op 7 en 8 juni op maar een kleine 100 meter afstand en konden via de telescoop prima op uiterlijke kenmerken worden geobserveerd. Geen vliegvlugge jongen ertussen hoewel je daar uiteraard op hoopt. Ik heb van de gruttogroep ook nog een paar foto's gemaakt zoals hieronder is te zien. Op deze  foto is duidelijk te zien dat de afgebeelde grutto's allemaal volwassen exemplaren zijn en nog steeds in zomerkleed.

Dit is maar een klein deel van een groep grutto's bestaande uit ruim 400 vogels, allemaal volwassen exemplaren nog in het zomerkleed.

 

Jammer genoeg was er geen enkel vliegvlug jong tussen de volwassen vogels aanwezig.

Het zwarte vogeltje is een spreeuw die het wel interessant 
vond zo tussen een groep grutto's te verpozen 

Eerder op 29 mei 2006 tijdens een telbezoek aan deze polder waren mij al wat zaken opgevallen die nog even kort worden aangehaald. De polder Reeuwijk ligt ten noorden van de Surfplas. Deze graslandpolder is een belangrijk broedgebied voor weidevogels en heeft een goede gruttostand.  Er vindt actief agrarisch natuurbeheer plaats door de Agrarische Natuurvereniging Lange Ruige Weide. Ook dit jaar broedden er weer flinke aantallen gruttoparen (schatting via grove telling eind April 2006 > 60 paar). Door het regenachtige weer van de laatste week waren op 29 mei diverse graslandpercelen nog niet gemaaid of had men de maaidatum bewust uitgesteld om weidevogels te sparen. In deze nog niet gemaaide percelen maar ook in percelen die wel pas gemaaid waren werd een flink aantal gruttoparen met jongen waargenomen. Zo af en toe bij gevaar, en dat was het geval toen er twee  buizerden overvlogen, werd er stevig gealarmeerd. Grof geschat ging het voor de polder op 29 mei als totaal om tenminste 25- 35 paar grutto's  en 7-9 paar tureluurs die jongen bij zich hadden.
Maar toch ook al in een gemaaid grasland een groep van 50 volwassen grutto's zonder vliegvlugge jongen.

Verschillende jonge grutto's werkten mee met het op de foto gaan zoals op onderstaande plaatjes is te  zien.

Een gruttopaar had een jong dat al aardig in de richting ging van vliegvlug worden. Nog een paar dagen en dan is het zover. 
De kop van het jong is nog wat pluizerig en de snavel moet nog een flink stuk groeien om op de juiste lengte te komen. Pa en moe 
grutto hielden ook nu weer een oogje in het zeil en alarmeerden bij gevaar. Het jong kroop dan direct in een smalle strook met 
hoog gras langs de sloot die bij het maaien was blijven staan.

Gruttoparen met jongen die nog niet vliegvlug zijn sluiten zich niet aan bij verzamelende gruttogroepen. Ze zijn als losse paren goed herkenbaar aanwezig in graslandpercelen. Op dit moment zijn de gruttoparen met de jongen helemaal goed zichtbaar aanwezig, omdat de meeste graspercelen inmiddels zijn gemaaid en de vegetatie nog betrekkelijk laag is. Ideaal dus voor het uitvoeren van grutto-alarmtellingen.

Deze gruttopul is bijna vliegvlug en liep te roepen 
naar zijn ouders

De omgeving al een beetje in de gaten houdend

Even de vleugels strekken

Bij gevaar wegduiken tussen het gras

Alarmerende grutto op paaltje. Op de achtergrond  
een aantal grutto's als groep die dit broedseizoen jammer 
genoeg  geen nakomelingen hebben geproduceerd

6 juni 2006 twee bezoeken gebracht. 's Morgens al vroeg de Surfplas rondgefietst. In de polder Reeuwijk  waren weer diverse graslandpercelen gemaaid en/of afgeruimd. Op twee naast elkaar gelegen percelen die de dag ervoor gemaaid waren  begon de boer net met het schudden van het gras. In die twee percelen verbleven ca. 10 paar grutto's en er werden diverse nog betrekkelijk kleine jonge grutto's  gezien lopend tussen de dag ervoor gemaaide maar nog niet geschudde grasbanen. Je hoopt dan maar dat de boer tijdens het schudden van het gewas nog een aantal van die  jongen  kan redden door ze over de sloot te zetten. 
's Middags een tweede bezoek gebracht. Op de twee graslanden waarvan het gewas deze dag geschud was  zat een 15-tal grutto's als groepje bij elkaar. Na de twee percelen nog eens goed met de telescoop afgekeken te hebben werden maar 2 á 3 verspreide gruttoparen gezien waarbij eventueel jongen in de buurt zouden kunnen zitten. Alleen die niet gezien. Op de twee percelen liepen twee blauwe reigers en een paar zwarte kraaien te loeren naar eventuele prooien. 

Vanaf een paaltje is de zaak goed in de gaten te houden.               Naar links kijken

En naar rechts kijken

CONCLUSIES OVER HET BROEDSUCCES GRUTTO 2006  IN DE POLDER REEUWIJK NOORDELIJK VAN PLAS BROEKVELDEN
Deze graslandpolder is een belangrijk broedgebied voor weidevogels en heeft een goede gruttostand.  Er vindt actief agrarisch natuurbeheer plaats door de Agrarische Natuurvereniging Lange Ruige Weide in samenwerking met de weidevogelgroep Driebruggen. Ook dit jaar broedden er weer flinke aantallen gruttoparen (schatting via grove telling eind April 2006 > 60 paar uitgevoerd door Freek Mayenburg).

1. Binnen de in de polder Reeuwijk verzamelde groepen grutto's eind Mei/begin Juni ontbraken er op de diverse teldata vliegvlugge jongen in die groepen. Op dit tijdstip konden er ook eigenlijk nog nauwelijks vliegvlugge jongen zijn,  want door het wat later gaan broeden van veel grutto's dit voorjaar waren er begin Juni nog maar heel weinig grutto's vliegvlug. Op 8 juni werd er een groep van 362 grutto's geteld in polder Reeuwijk ten noorden van de Surfplas en op dezelfde dag is ook een groepentelling uitgevoerd in graslandpolders ten noorden van de RW A-12. 1) 2)

2. In vergelijking met de telling van 29 mei was het aantal alarmerende gruttoparen op 6 en 7 juni duidelijk lager hetgeen betekent dat diverse gruttoparen hun jongen in de tussenliggende week  zijn kwijtgeraakt. 

3. Het afnemende aantal gruttoparen van  6 naar 7 juni had vooral te maken met de situatie op twee naast elkaar gelegen (gruttorijke) percelen grasland die op 5 juni waren gemaaid.  Door het grasschudden en opwiersen zijn vrijwel zeker een aantal jonge grutto's omgekomen. Hier heb ik langdurige observaties uitgevoerd vanaf het moment dat er gemaaid is. Op de gemaaide percelen liepen op 6 juni vroeg in de ochtend 10 paar grutto's waarvan de meeste kuikens nog maar twee weken oud waren.  Een aantal uren na het schudden van het gewas waren er op de twee percelen nog maar 2 á 3 gruttoparen verspreid aanwezig en een samenscholend groepje van 15 grutto's. 

4. Op 8 juni was vrijwel 100% van de graslanden gemaaid. Ongeveer 50% van de graslanden is voor 29 mei gemaaid en de andere 50% in de eerste week van Juni. Toch lijkt het erop dat de grutto's niet echt hebben geprofiteerd van het wat latere maaien. Veel grutto's zijn door het koude voorjaar aanzienlijk later begonnen met nestelen. Daardoor viel het maaimoment van de 1e week van Juni alsnog precies samen op een voor jonge grutto's kritisch tijdstip (nogal wat van de waargenomen gruttojongen waren jonger dan 14 dagen oud) waardoor een aantal gruttokuikens het alsnog niet heeft gered. 

5. Een andere belangrijke factor voor het ontbreken aan broedsucces is veroorzaakt door de sterk toegenomen predatie. En omdat veel grutto's later zijn gaan nestelen hebben ze na predatie, uitmaaien of andere verliesoorzaken nauwelijks  vervolglegsels gemaakt.

1)     Op die zelfde dag (8 juni dus), is ook een gruttogroepen- en alarmtelling uitgevoerd in een paar graslandpolders rond Reeuwijk Dorp in het werkgebied van de ANV Weide & Waterpracht en de Weidevogelwerkgroep Reeuwijk. Geteld zijn de polder Middelburg, de Tempelpolder en polder Oud Bodegraven. Vier groepen grutto's waren daar aanwezig in totaal bestaande uit 341 grutto's. De grootste groep bestond uit 240 vogels die in de Tempelpolder zat. Geen vliegvlugge gruttojongen binnen de groepen. Wel vlak in de buurt van de groep van 240 grutto's een gruttopaar met twee jongen die zo goed als vliegvlug waren. Binnen genoemde graslandpolders verbleven in totaal 25-35 gruttoparen verspreid voorkomend  waarvan wordt aangenomen dat ze jongen in de buurt  hadden.  Een aantal gruttoparen ervan alarmeerde ook daadwerkelijk.
2)       Nagekomen informatie.  Op de website van de Vogelwerkgroep Vlietland wordt gemeld dat er op verschillende data (na 8 juni) tellingen zijn uitgevoerd van gruttogroepen die overdag in de polders rond de Starrevaart foerageren en 's nachts op de Starrevaart komen slapen. Men heeft bij het tellen extra aandacht besteed aan de percentages van vliegvlugge gruttojongen binnen die groepen. De gegevens zijn in een tabel weergegeven. Het aandeel van 20% vliegvlugge gruttojongen op 270 grutto's op 1 juli 2006 is positief te noemen. Overigens wel met de opmerking, dat er voor 1 juli al grote aantallen volwassen grutto's  welke amper of geen broedsucces hebben gehad uit West-Nederland waren vertrokken.